Sinema Emekçilerinin Hukuki Hakları
Kamu sinema kurumları çalışanları ve sinema alanındaki tüm emekçiler için hak rehberi. Telif hakları, FSEK güvenceleri, sendikal haklar ve çalışma koşulları.
Türkiye'de sinema emekçileri; kamu kurumlarında çalışanlar, bağımsız yapım çalışanları ve salon personeli olarak farklı statülerde istihdam edilmektedir. Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesindeki sinema destekleme birimleri, film müzeleri ve kamu yayıncısı yapım birimlerinde çalışan kamu görevlileri, 4688 sayılı Kanun kapsamında Kültür Emek-Sen'e üye olabilir. Tüm sinema emekçilerini ilgilendiren en önemli yasal güvence ise 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamındaki telif ve komşu haklardır.
Kapsam: Kim Üye Olabilir?
Bakanlık Sinema Uzmanı
Kültür Bakanlığı sinema destekleme birimlerinde proje değerlendirmesi, sektör araştırması ve politika geliştirme görevleri yürüten uzmanlar.
Sinema Müzesi / Sinematek Çalışanı
Kamu bünyesindeki sinema arşivleri, sinematek ve film müzelerinde görev yapan koleksiyon ve arşiv uzmanları.
Kamu Yapım Birimi Personeli
Kültür Bakanlığı destekli kamu yapım birimlerinde çalışan yapım koordinatörleri, senaryo editörleri ve proje yöneticileri.
Belediye Kültür Merkezi Sinema Personeli
Büyükşehir belediyeleri bünyesindeki kültür merkezleri ve sinema salonlarında kamu görevlisi statüsünde çalışan personel.
Yönetmen, Senarist, Besteci (FSEK kapsamı)
Kamu veya özel sektörde faaliyet gösteren film eser sahipleri. 5846 sayılı Kanun kapsamında telif hakkı güvencesine sahiptir.
Oyuncu ve Diğer İcracı Sanatçılar
Sinema filmlerinde oynayan oyuncular ve seslerini kullanan diğer sanatçılar, FSEK Md. 80 kapsamında icracı sanatçı olarak komşu haklar güvencesinden yararlanır.
Temel Haklar ve Güvenceler
Kamu Çalışanları İçin Sendikalaşma Hakkı
Kültür Bakanlığı bünyesindeki sinema birimlerinde ve kamu kültür merkezlerinde çalışan kamu görevlileri, 4688 sayılı Kanun kapsamında Kültür Emek-Sen'e üye olabilir ve toplu sözleşme güvencesinden yararlanabilir.
4688 Sayılı KanunEser Sahibinin Telif Hakları (FSEK)
Sinema eserinin yönetmeni, baş kameramanı, orijinal müzik bestecisi ve senaristi, 5846 sayılı Kanun kapsamında eser sahibidir. Bu kişilerin izni olmaksızın eserin ticari amaçla kullanılması, çoğaltılması ve yayımlanması hak ihlaline yol açar.
5846 Sayılı FSEK, Md. 8İcracı Sanatçının Komşu Hakları
Sinema filminde rol alan oyuncular, FSEK Md. 80 kapsamında icracı sanatçı sayılır. Performanslarının kayıt altına alınması, çoğaltılması ve yayımlanması için onayları gereklidir; bu kullanım için ek ödeme hakkı doğar.
5846 Sayılı FSEK, Md. 80Adil Ücret ve Sözleşme Güvencesi
Sinema prodüksiyon sürecinde çalışanlar, yazılı sözleşme hakkına sahiptir. Kamu kurumlarında çalışanlar 657 sayılı Kanun güvencesinden; özel sektördekiler ise 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında asgari ücret, sigorta ve kıdem tazminatı haklarından yararlanır.
4857 Sayılı İş Kanunu / 657 Sayılı DMKUzun ve Düzensiz Çalışma Saatlerine Karşı Koruma
Sinema çekimleri çoğunlukla uzun, düzensiz ve gece saatlerini kapsayan mesaileri içerir. Özel sektör çalışanları için haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla mesai sayılır ve yüzde elli artırımlı ücret ya da telafi izni hakkı doğar.
4857 Sayılı İş Kanunu, Md. 41Set Güvenliği ve Meslek Hastalığı
Set ortamındaki tehlikeli koşullar (yüksek gerilim, pyroteknik, fiziksel sahne, yüksek sesli ortam), 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında risk değerlendirmesi gerektirmektedir. Set kazaları iş kazası sayılır ve 5510 sayılı Kanun kapsamında tazminat hakkı doğurur.
6331 Sayılı İSG KanunuSık Sorulan Sorular
Sinema çalışanı olarak Kültür Emek-Sen'e üye olabilir miyim?
Kültür Bakanlığı bünyesinde veya belediye kültür merkezlerinde kamu görevlisi statüsünde çalışıyorsanız Kültür Emek-Sen'e üye olabilirsiniz. Özel prodüksiyon şirketlerinde çalışanlar 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındadır ve özel sektör sendikalarına başvurabilir.
Filmimde oynadım ama iznim olmadan yayımlandı. Ne yapabilirim?
FSEK Md. 80 kapsamında icracı sanatçı olarak izniniz olmadan performansınızın kullanılması hak ihlalidir. Öncelikle bir avukat aracılığıyla ihtarname gönderin; yanıt alınamazsa fikir ve sanat eserleri ihlali nedeniyle hukuki yola başvurabilirsiniz. Kültür Emek-Sen üyelerine bu süreçte destek sağlar.
Yönetmen olarak filmimin haklarını nasıl koruyabilirim?
FSEK Md. 8 kapsamında yönetmen, sinema eserinin eser sahibidir. Haklarınızı korumak için öncelikle yapımcıyla imzaladığınız sözleşmenin telif devir maddelerini dikkatli inceleyin. Devredilen hakların kapsamı ve süresi belirli olmalıdır. Belirsiz veya sonsüreli hak devri sözleşmelerini imzalamadan önce hukuki danışmanlık alın.
Set kazasında hakkım nedir?
İş kazası durumunda 5510 sayılı Kanun kapsamında tedavi masraflarınız SGK tarafından karşılanır. Geçici iş göremezlik süresince günlük ödenek hakkınız doğar. Kalıcı iş göremezlik halinde meslek maluliyet tazminatı alabilirsiniz. Kusurlu taraf varsa ayrıca tazminat davası açabilirsiniz.
Çekim süresince sigortalı olmam zorunlu mu?
Evet. Çekimlerde çalışan her kişi, iş sözleşmesi veya eser sözleşmesine bakılmaksızın, fiilen çalışmaya başlandığı gün itibarıyla SGK'ya bildirilmek zorundadır. Sigortasız çalıştırılıyorsanız bunu SGK'ya veya Çalışma Bakanlığı'na ihbar edebilirsiniz.
Sözleşmesiz çalıştım, haklarımı alabilir miyim?
Yazılı sözleşme olmasa bile çalışma ilişkisi fiilen ispatlanabiliyorsa 4857 sayılı Kanun koruması geçerlidir. Çalıştığınıza dair mesaj, mail, ödeme dekontu, set fotoğrafı gibi deliller toplayın ve iş mahkemesine başvurun. Bu süreçte sendika veya avukattan destek almanızı öneririz.
Gece çekimi için ek ücret almam gerekiyor mu?
Özel sektörde gece dönemine denk gelen fazla mesai (saat 20:00–06:00 arası), 4857 sayılı Kanun kapsamında yüzde elli artırımlı ücrete tabidir. Toplu sözleşme veya bireysel sözleşmede gece zammı daha yüksek belirlenebilir.
Yapım şirketi iflas etti ya da ödeme yapmıyor. Ücretimi nasıl alabilirim?
Ödenmemiş ücret alacağı için önce arabuluculuk başvurusu yapılır (iş mahkemesi şartı); sonuç alınamazsa iş mahkemesinde dava açılır. Şirket iflas ettiyse İflas ve İcra Kanunu kapsamında alacaklı sıralamasına girilir; işçi alacakları öncelikli sıradadır. Bunun yanı sıra SGK'ya bildirimde bulunarak prim ve sigorta eksikliklerini de tespit ettirin. Delil olarak mesaj, e-posta, ödeme geçmişi ve set fotoğraflarını saklayın.
Günde 17-18 saat çalıştırılıyorum ama mesai ücreti almıyorum. Ne yapabilirim?
4857 sayılı İş Kanunu uyarınca günlük 11 saati ve haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla mesaidir; yüzde elli zamlı ücret ödenmesi zorunludur. Çalışma saatlerinizi belgelemeniz kritik: sette geçirilen süreleri gösteren mesajlar, çağrı saatleri ve vardiya çizelgeleri delil olarak kullanılabilir. Bu ihlal aynı zamanda Çalışma Bakanlığı'na ihbar konusu olabilir; ihbar ücretsizdir ve kimliğiniz gizli tutulabilir.
Gerçek maaşım yerine asgari ücret üzerinden sigortalıyım. Bunu nasıl düzeltebilirim?
Bu durum SGK'ya karşı işlenmiş bir suçtur. Gerçek kazancınızın prime esas gösterilmemesi hem emeklilik haklarınızı hem iş kazası tazminatınızı olumsuz etkiler. SGK'nın ALO 170 hattı veya e-Devlet üzerinden şikâyet başvurusu yapabilirsiniz; denetim başlatılır ve işveren cezai yaptırımla karşılaşabilir. Şikâyetiniz gizli tutulur. Belgeleme için mümkünse banka dekontları veya yazışmalar saklayın.
İlgili Mevzuat
Hakkın konusunda danışmak ister misin?
Kültür Emek-Sen olarak sektörünüzdeki her hukuki soruda yanınızdayız. Ücretsiz danışma ve destek için bizimle iletişime geçin.