Kamu ve Özel Sektör Sendikacılığı — Fark Ne?
İki ayrı kanun, iki ayrı sistem. 4688 vs 6356. Grev hakkı, hizmet kolu esası ve kamu görevlisinin statüsü.
Sınav Sorusu
Tahmini Süre
DERS
AÇILIŞ
"Sendika sendikadır, ne farkı var?"
Türkiye'de iki ayrı sendika sistemi var. Kamu çalışanıysan seni düzenleyen kanun farklı. Hakların farklı. Kısıtların farklı.
Bu bölüm bu iki sistemi — kamu ve özel sektör sendikacılığını — yan yana koyuyor.
BÖLÜM 1 — KAMU SENDİKASI NEDİR?
Kanun: 4688 sayılı Kanun (2001). Kapsam: devlet memurları, kamu görevlileri. Örgütlenme: hizmet kolu esasına göre. Grev: yok. Toplu sözleşme: var (iki yılda bir).
4688 Md.1:
"Kamu görevlilerinin ortak ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatlerinin korunması için..."
BÖLÜM 2 — ÖZEL SEKTÖR SENDİKASI NEDİR?
Kanun: 6356 sayılı Kanun (2012). Kapsam: işçiler — iş sözleşmesiyle çalışanlar. Örgütlenme: işkolu esasına göre. Grev: var. Toplu iş sözleşmesi: var.
BÖLÜM 3 — YAN YANA BAKALIM
| Kamu | Özel | |
|---|---|---|
| Kanun | 4688 | 6356 |
| Statü | Memur | İşçi |
| Grev hakkı | Yok | Var |
| Toplu sözleşme | Var | Var |
| Örgütlenme birimi | Hizmet kolu | İşkolu |
BÖLÜM 4 — SEN HANGİSİSİN?
Devlet hastanesinde çalışıyorsan → kamu (4688). Özel hastanede çalışıyorsan → özel (6356).
Öğretmensen → kamu (4688). Dershane çalışanıysan → özel (6356).
Kural basit: kadro veya pozisyonda, işçi statüsü dışında çalışıyorsan 4688 kapsamındasın (Md.2). Devlet operası ya da devlet müzesindeki kamu görevlisi statülü sanatçı da bu kapsamdadır — özel sektördeki bir müzisyen değil.
BÖLÜM 5 — KAMU SENDİKASINI ÖZEL YAPAN NE?
Dört fark:
- —Hizmet koluna göre üye olursun, işyerine göre değil
- —Sendikalar Türkiye çapında faaliyet gösterir
- —Aynı hizmet kolunda birden fazla sendika kurulabilir
- —Meslek veya işyeri esasına göre sendika kurulamaz
4688 Md.4:
"Sendikalar hizmet kolu esasına göre, Türkiye çapında faaliyette bulunmak amacıyla... kurulur."
BÖLÜM 6 — SIK KARIŞTIRILAN 3 ŞEY
"Kamu memurunun grevi olur" — Yanlış. 4688 grev hakkı tanımaz; kamu çalışanlarının toplu eylem aracı toplu sözleşmedir.
"Sendikaya üye olmak işimi tehlikeye atar" — Yanlış. 4688 Md.18 güvence verir.
"Tüm sendikalar aynı kanuna tabi" — Yanlış. İki ayrı kanun, iki ayrı sistem; üye tabanları kesişmez.
KAPANIŞ
Kamu görevlisiysen 4688 senin kanunun — grev hakkı yok ama toplu sözleşme ve Md.18 güvencesi var.
Hangi sistemde olduğunu bilmek, hangi hakkı hangi zeminde arayacağını bilmek demek.
KENDİNİ SINA — 14 SORU
Bu modülün soru bankasının tamamı. Önce kendiniz cevaplayın, sonra gerekçesini açın — her cevabın yasal dayanağı yazılı.
1.Devlet memurlarının sendika hakkını düzenleyen kanun hangisidir?
- A4857 Sayılı İş Kanunu
- B6356 Sayılı Sendikalar Kanunu
- C4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu
- D2577 Sayılı İdari Yargılama Kanunu
CEVABI GÖSTER →
C4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu
4688 Md.1 diyor ki: Bu Kanunun amacı, kamu görevlilerinin ortak ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatlerinin korunması için oluşturdukları sendika ve konfederasyonların kuruluş, yetki ve faaliyetlerini düzenlemektir.
2.4688 sayılı Kanun'a göre kamu görevlilerinin sendika hakkı aşağıdakilerden hangisini kapsamaz?
- AToplu sözleşme yapma
- BSendika kurma
- CSendikaya üye olma
- DGrev yapma
CEVABI GÖSTER →
DGrev yapma
4688, grev hakkı tanımaz. Kamu çalışanlarının toplu eylem aracı toplu sözleşmedir (Md.28-32). Grev hakkı 6356 Sayılı Kanun'un kapsamındadır ve yalnızca işçiler için geçerlidir.
3.4688 Md.4'e göre kamu sendikaları hangi esasa göre örgütlenir?
- Aİşyeri esasına göre
- BMeslek esasına göre
- CHizmet kolu esasına göre
- DBölge esasına göre
CEVABI GÖSTER →
CHizmet kolu esasına göre
4688 Md.4: "Sendikalar hizmet kolu esasına göre, Türkiye çapında faaliyette bulunmak amacıyla bir hizmet kolundaki kamu işyerlerinde çalışan kamu görevlileri tarafından kurulur." Meslek veya işyeri esasına göre sendika kurulamaz.
4.Özel sektörde çalışan bir müzisyen ile devlet operasında çalışan bir soprano aynı sendikaya üye olabilir mi?
- AEvet — ikisi de sanatçı, aynı sendikaya üye olabilir
- BHayır — devlet çalışanları ve özel sektör çalışanları farklı kanunlar kapsamındadır
- CEvet — 6356 tüm çalışanlara açık bir sendikal çatı sunar
- DHayır — devlet operası sanatçısı 4688, özel sektör müzisyeni 6356 kapsamındadır
CEVABI GÖSTER →
DHayır — devlet operası sanatçısı 4688, özel sektör müzisyeni 6356 kapsamındadır
Kamu görevlileri (kadro/pozisyon sahibi devlet çalışanları) 4688, özel sektör işçileri 6356 kapsamındadır. Bu iki kanun ayrı sendika sistemleri kurar — üye tabanları kesişmez. Devlet operası sanatçısı kamu görevlisi statüsünde olup 4688'e tabi Kültür ve Sanat koluna girer; özel müzisyen ise 6356'ya tabi sendikaya üye olabilir.
5.Bir devlet müzesinde sanatçı olarak çalışan kamu görevlisi hangi kanun kapsamındadır?
- A6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu
- B4857 Sayılı İş Kanunu
- C4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu
- DHer iki kanun kapsamındadır
CEVABI GÖSTER →
C4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu
4688 Md.2: Devletin yürütmekle görevli olduğu kamu hizmetlerinin görüldüğü kuruluşlarda işçi statüsü dışında çalışan kamu görevlileri bu kanun kapsamındadır. Devlet müzesi sanatçısı kadro/pozisyon sahibi bir kamu görevlisi olduğundan 4688 uygulanır; Kültür ve Sanat hizmet koluna girer.
6.Aşağıdakilerden hangisi 4688 Md.3(f)'ye göre "sendika"nın tanımıdır?
- Aİşçilerin iş koşullarını korumak için oluşturdukları dernek
- BToplu iş sözleşmesi yapmak üzere kurulan meslek birliği
- CKamu görevlilerinin ortak ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatlerini korumak için oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kuruluş
- Dİşverenin yetkili kıldığı çalışan temsilci topluluğu
CEVABI GÖSTER →
CKamu görevlilerinin ortak ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatlerini korumak için oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kuruluş
4688 Md.3(f): Sendika; kamu görevlilerinin ortak ekonomik, sosyal ve meslekî hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kuruluşlardır. Bu tanım yalnızca kamu görevlilerini kapsar; özel sektör işçilerinin sendikaları 6356 ile tanımlanır.
7.6356 sayılı Kanun hangi yıl kabul edildi ve kimleri kapsar?
- A2001, kamu görevlilerini
- B2012, işçileri
- C1982, memurları
- D1952, tüm çalışanları
CEVABI GÖSTER →
B2012, işçileri
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu 2012'de kabul edildi ve iş sözleşmesiyle çalışan işçileri kapsar.
Dayanak: 6356 sy. Kanun
8.Özel sektör sendikalarının örgütlenme esası nedir?
- AHizmet kolu esası
- Bİşkolu esası
- Cİşyeri esası
- DMeslek esası
CEVABI GÖSTER →
Bİşkolu esası
Özel sektör sendikaları 6356 uyarınca işkolu esasına göre örgütlenir; kamu görevlisi sendikaları ise 4688 uyarınca hizmet kolu esasına göre kurulur.
Dayanak: 6356 sy. Kanun
9.Bir dershanede çalışan öğretmen hangi kanun kapsamındadır?
- A4688, çünkü mesleği öğretmenlik
- B6356, çünkü özel sektörde iş sözleşmesiyle çalışıyor
- CHer iki kanun da uygulanır
- DHiçbiri, öğretmenler kapsam dışıdır
CEVABI GÖSTER →
B6356, çünkü özel sektörde iş sözleşmesiyle çalışıyor
4688 yalnızca kadro veya pozisyonda, işçi statüsü dışında çalışan kamu görevlilerini kapsar. Dershanede iş sözleşmesiyle çalışan bir öğretmen 6356 kapsamındadır — meslek değil, istihdam statüsü belirleyicidir.
Dayanak: 4688 Md.2
10.Bir devlet hastanesinde hemşire olarak çalışan kamu görevlisi ile özel hastanede çalışan hemşire aynı sendikaya üye olabilir mi?
- AEvet, ikisi de sağlık çalışanı
- BHayır — devlet hastanesi hemşiresi 4688 (Sağlık ve Sosyal Hizmetler kolu), özel hastane hemşiresi 6356 kapsamındadır
- CEvet, 6356 tüm sağlık çalışanlarını kapsar
- DHayır, özel hastane çalışanları hiçbir sendikaya üye olamaz
CEVABI GÖSTER →
BHayır — devlet hastanesi hemşiresi 4688 (Sağlık ve Sosyal Hizmetler kolu), özel hastane hemşiresi 6356 kapsamındadır
Kamu görevlisi statüsündeki hemşire 4688'e, özel hastanede iş sözleşmesiyle çalışan hemşire 6356'ya tabidir. İki ayrı sendika sistemi olduğundan üye tabanları kesişmez.
11.Kamu sendikalarının toplu sözleşme süresi ne kadardır?
- A1 yıl
- B2 yıl
- C4 yıl
- DSüresizdir
CEVABI GÖSTER →
B2 yıl
4688 kapsamında toplu sözleşme iki yılda bir yapılır ve hükümleri iki mali yıl için geçerlidir.
Dayanak: 4688 Md.28, Md.31
12."Tüm sendikalar aynı kanuna tabi" ifadesi neden yanlıştır?
- AÇünkü sendikalar hiçbir kanuna tabi değildir
- BÇünkü kamu görevlileri 4688'e, özel sektör işçileri 6356'ya tabidir — iki ayrı sistem, üye tabanları kesişmez
- CÇünkü her hizmet kolunun ayrı bir kanunu vardır
- DÇünkü yalnızca büyük sendikalar kanuna tabidir
CEVABI GÖSTER →
BÇünkü kamu görevlileri 4688'e, özel sektör işçileri 6356'ya tabidir — iki ayrı sistem, üye tabanları kesişmez
Türkiye'de iki ayrı sendika sistemi var: kamu görevlileri için 4688, özel sektör işçileri için 6356. Bu iki kanun ayrı sendika sistemleri kurar — üye tabanları kesişmez.
13.Bir devlet tiyatrosunda kamu görevlisi statüsünde çalışan bir sanatçı ile aynı kurumda özel sektörde sözleşmeli çalışan bir teknisyen var. Sendika üyeliği açısından fark nedir?
- Aİkisi de aynı sendikaya üye olabilir, statü fark etmez
- BKamu görevlisi statüsündeki sanatçı 4688 kapsamında Kültür ve Sanat koluna, özel sektör statüsündeki teknisyen 6356 kapsamındaki bir sendikaya üye olabilir
- CYalnızca kamu görevlisi statüsündeki sendikaya üye olabilir
- Dİkisi de sendikaya üye olamaz
CEVABI GÖSTER →
BKamu görevlisi statüsündeki sanatçı 4688 kapsamında Kültür ve Sanat koluna, özel sektör statüsündeki teknisyen 6356 kapsamındaki bir sendikaya üye olabilir
Sendika üyeliğini belirleyen meslek değil istihdam statüsüdür. Kamu görevlisi statüsündeki sanatçı 4688'e, özel sektör statüsündeki teknisyen 6356'ya tabidir.
Dayanak: 4688 Md.2
14.4688 Md.4 ilkesine göre bir sendika hangi esasa göre KURULAMAZ?
- AHizmet kolu esasına göre
- BMeslek veya işyeri esasına göre
- CTürkiye çapında faaliyet esasına göre
- DKamu görevlileri esasına göre
CEVABI GÖSTER →
BMeslek veya işyeri esasına göre
4688 Md.4: sendikalar hizmet kolu esasına göre, Türkiye çapında faaliyette bulunmak amacıyla kurulur. Meslek veya işyeri esasına göre sendika kurulamaz.
Dayanak: 4688 Md.4