Nereye, Nasıl Başvurursun?
Hak ihlali yaşandığında hangi kapıyı çalacaksın? Sendika hukuk bürosu, kurum, Kamu Denetçisi ve idare mahkemesi — 5 başvuru yolu.
Sınav Sorusu
Tahmini Süre
DERS
AÇILIŞ
Hak ihlali yaşadın. Belgeyi aldın, sendikana bildirdin. Ama şimdi karşında beş farklı kapı var: kurum, üst makam, idare mahkemesi, Kamu Denetçisi, kurum idari kurulu.
Hangisine, ne zaman, hangi sırayla gidileceğini bilmemek — süre kaçırmak demek. Bu süreler hak düşürücü: kaçırırsan mahkeme işin esasına hiç bakmadan davayı reddeder.
Bu bölüm beş başvuru yolunu, hangi durumda hangisine gidileceğini ve bunları aynı anda kullanıp kullanamayacağını gösteriyor.
BÖLÜM 1 — SENDİKA HUKUK BÜROSU (İLK ADRES)
İlk adres kurum değil, mahkeme hiç değil — sendika hukuk bürosu.
Sendika hukuk bürosu şunu yapar:
- —İhlali birlikte belgeler
- —Kuruma itiraz dilekçesi hazırlar
- —Süreç boyunca seni temsil eder
- —Bu hizmet ücretsiz — üyelik hakkın
Ne zaman? İhlali öğrendiğin gün, beklemeden. Nerede? Sendikanın il temsilciliği veya genel merkezi — telefon veya yüz yüze.
Önemli: Tek başına kuruma gitme. Sendikanla birlikte git — bu hem hukuki hem psikolojik olarak fark yaratır.
BÖLÜM 2 — KURUMA YAZILI İTİRAZ
Sendikan devredeyken, ikinci adım kuruma yazılı itiraz — personel veya hukuk birimine.
Dilekçe yazılı olmalı, 4688 Md.18 atfıyla. Kritik: teslim ettiğinde tarih damgalı teslim alındı belgesini almadan çıkma. Bu belge, 60 günlük bekleme süresinin başlangıcını kanıtlar — olmadan süre takibi güçleşir, hak kaybı riski doğar.
Yanıt bekleme süresi: İdare, başvuru tarihinden itibaren 60 gün içinde yanıt vermek zorunda. Yanıt gelmezse — zımni ret sayılır ve idare mahkemesine başvuru hakkı doğar.
BÖLÜM 3 — ÜST MAKAM (BAKANLIK), OPSİYONEL
Kurum reddetti ya da hiç yanıt vermedi. Doğrudan mahkemeye gitmek zorunda değilsin — araya bir adım daha girebilir: üst makam.
Kurum bir bakanlığa bağlıysa, ilgili bakanlığa itiraz edebilirsin. 2577 İYUK Md.11 bu başvurunun dava açma süresini durdurduğunu söyler — süre kaybetmezsin.
Üst makam yanıt verir ya da susarsa, o karardan itibaren idare mahkemesi için yeni bir 60 günlük süre başlar.
Bu adım zorunlu değil. Ama zaman kazandırabilir, hatta kurumu adımından geri döndürebilir.
BÖLÜM 4 — İDARE MAHKEMESİ
Kurum ya da üst makam reddettiyse, ya da süresinde yanıt vermediyse (zımni ret): sıra idare mahkemesinde.
Süre: Kararın tebliğinden ya da zımni ret tarihinden itibaren 60 gün. Bu süre hak düşürücü — kaçırırsan mahkeme işin esasına hiç bakmadan reddeder.
Dava açarken:
- —Avukat zorunlu değil, ama büyük kolaylık
- —Sendika hukuk bürosu üye adına dava takip edebilir
- —Dilekçe: idari işlem + Md.18 ihlali + kanıtlar
Önemli güvence (Md.18/8): Tayin veya görevden uzaklaştırma kararı için mahkemeye gidersen, mahkeme kararı kesinleşene kadar sendika görevin devam eder.
BÖLÜM 5 — KAMU DENETÇİSİ VE KURUM İDARİ KURULU
Mahkeme tek yol değil. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu ile kurulan Kamu Denetçisi (Ombudsman), bağımsız bir alternatif sunuyor.
Kamu Denetçisi ne yapar?
- —İdarenin hukuka aykırı işlemlerini inceler
- —Tavsiye niteliğinde karar verir
- —Yargı yolu tükenmeden de başvurulabilir
- —kdk.gov.tr üzerinden başvuru yapılır
- —Başvuru ücretsizdir
Kritik fark: Kamu Denetçisi kararı bağlayıcı değil — ama idare genellikle uyar; uymadığında bu başvuru idare mahkemesinde delil ve baskı zemini oluşturur. Ve en önemlisi: Ombudsman başvurusu idare mahkemesi yolunu kapatmaz — ikisi paralel yürütülebilir.
Sorun bireysel değil sistemikse — sicil uygulaması, tayin politikası gibi bir örüntüyse — 4688 Md.22 kapsamındaki kurum idari kuruluna taşınabilir. Bu kurul yılda iki kez toplanır, kurumda en çok üyeli sendikanın temsilcileri katılır. Bireysel itiraz için değil — sendika temsilcinle koordine et.
BÖLÜM 6 — BAŞVURU YOL HARİTASI
Beş yolu ne zaman, hangi sırayla kullanacağını özetleyelim.
| Başvuru Yolu | Ne Zaman |
|---|---|
| Sendika hukuk bürosu | Hemen |
| Kurumun personel birimi | Yazılı itiraz, gecikmeden |
| Üst makam (bakanlık) | Kurum reddi veya sessizliği sonrası — opsiyonel |
| Kamu Denetçisi | Paralel veya idare mahkemesiyle birlikte |
| İdare mahkemesi | Zımni ret ya da red kararından itibaren 60 gün içinde |
İhlal yaşandı
↓
Sendika hukuk bürosu (hemen)
↓
Kuruma yazılı itiraz
↓
Yanıt beklenir (60 gün)
↓
↳ Kabul → sorun çözüldü
↳ Red / Sessizlik → Kamu Denetçisi (paralel) veya İdare Mahkemesi (60 gün içinde)
↓
Danıştay (temyiz)
KAPANIŞ
Beş kapı var. Hangisini, ne zaman çalacağını artık biliyorsun.
1. Sendika hukuk bürosu → hemen 2. Kurumun personel birimi → gecikmeden, yazılı 3. Üst makam (bakanlık) → kurum reddi sonrası, opsiyonel 4. Kamu Denetçisi → paralel veya sonra 5. İdare mahkemesi → zımni ret ya da red sonrası 60 gün içinde
Belgeyi al. Sendikana git. Süreyi takip et.
KENDİNİ SINA — 16 SORU
Bu modülün soru bankasının tamamı. Önce kendiniz cevaplayın, sonra gerekçesini açın — her cevabın yasal dayanağı yazılı.
1.Hak ihlali yaşayan bir kamu görevlisi için ilk başvuru adresi olarak önerilen yer hangisidir?
- ADoğrudan idare mahkemesi
- BSendika hukuk bürosu
- CDanıştay
- DBakanlık üst makamı
CEVABI GÖSTER →
BSendika hukuk bürosu
Sendika hukuk bürosu, üyesi için ücretsiz ve en hızlı devreye girebilen birimdir. Dilekçe hazırlama, belgeleme ve temsil süreçleri açısından ilk gün başvurulması gereken adrestir.
2.Ombudsman'a başvuru yapan bir kamu görevlisi, aynı anda idare mahkemesine de dava açabilir mi?
- AHayır — Ombudsman'a başvuru dava yolunu kapatır
- BHayır — önce Ombudsman kararı çıkmalı, sonra mahkemeye gidilir
- CEvet — iki yol birbirini engellemez, paralel kullanılabilir
- DEvet — ama bu durumda Ombudsman başvurusu geçersiz sayılır
CEVABI GÖSTER →
CEvet — iki yol birbirini engellemez, paralel kullanılabilir
Ombudsman'a başvuru ile idari dava yolu birbirinden bağımsızdır. İkisi aynı anda yürütülebilir. Ombudsman başvurusu dava açma süresini durdurmaz — bu nedenle mahkeme süresini kaçırmamak için paralel işletmek avantajlıdır. Kamu Denetçisi kararları bağlayıcı değil tavsiye niteliğindedir; ancak idare çoğunlukla uyar ve bu kararlar mahkemede delil olarak kullanılabilir.
3.Kurumun personel birimine itiraz dilekçesi verirken hangi belgeyi almak zorunludur?
- ASendika üye kartı fotokopisi
- BTarih damgalı teslim alındı belgesi
- CAmirin imzalı onayı
- Dİdare mahkemesi referans numarası
CEVABI GÖSTER →
BTarih damgalı teslim alındı belgesi
Tarih damgalı teslim alındı belgesi, 60 günlük bekleme süresinin başlangıç tarihini kanıtlar. Bu belge olmadan süre takibi güçleşir, hak kaybı riski doğar.
4.Kamu Denetçisi kararları hangi açıdan önemlidir?
- Aİdare mahkemesi kararı yerine geçer
- BBağlayıcı olmamakla birlikte idarenin uymasını sağlar; uymama durumunda yargı için zemin oluşturur
- CYalnızca kamu görevlisi lehine kararlar çıkarabilir
- DSendika hukuk bürosunun yerine geçer
CEVABI GÖSTER →
BBağlayıcı olmamakla birlikte idarenin uymasını sağlar; uymama durumunda yargı için zemin oluşturur
Kamu Denetçisi kararları hukuken bağlayıcı değildir; ancak idare genellikle uyar. Uymayan idare, hem kamuoyuna hem yargıya karşı gerekçesiz konuma düşer. Özellikle mahkeme öncesi maliyetsiz bir çözüm zemini sunar.
5.Üst makama (bakanlık) itiraz yapıldıktan sonra üst makamın yanıtından itibaren idare mahkemesi için kaç günlük dava açma süresi başlar?
- A30 gün
- B45 gün
- C60 gün
- D90 gün
CEVABI GÖSTER →
C60 gün
2577 sayılı İYUK'a göre üst makam kararının tebliğinden itibaren 60 günlük yeni bir dava açma süresi başlar. Bu süre, kurumun red kararının tebliğinden başlayan 60 günlük süreyle ayrıdır.
6.Aylin, sendika il temsilcisi seçildikten sonra başka bir ile tayin edildi. Durumu sendikasına bildirdi ve sendika aracılığıyla kurumuna yazılı itiraz dilekçesi verdi. Kurum 65. günde red kararı gönderdi. Aylin idare mahkemesi için ne zaman başvurmalıdır?
- ARed kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde
- BDilekçeyi verdiği günden itibaren 60 gün içinde
- CTayin kararının tarihinden itibaren 60 gün içinde
- DSendika üye olduğu günden itibaren 60 gün içinde
CEVABI GÖSTER →
ARed kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde
İdare mahkemesi dava açma süresi, işlemin tebliğinden (veya kurumun red kararının tebliğinden) itibaren başlar. Aylin, red kararının kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gün içinde dava açmalıdır.
7.Bir kamu görevlisi hem Kamu Denetçisi'ne başvurmuş hem de aynı konuyu idare mahkemesine taşımak istemektedir. Bu iki yolu aynı anda kullanabilir mi?
- AHayır; Kamu Denetçisi başvurusu, idare mahkemesi dava hakkını ortadan kaldırır
- BHayır; önce Kamu Denetçisi süreci tamamlanmalıdır
- CEvet; Kamu Denetçisi başvurusu, idare mahkemesi yolunu kapatmaz
- DEvet; ancak her iki yolda da sendika aracılığıyla hareket etmek zorunludur
CEVABI GÖSTER →
CEvet; Kamu Denetçisi başvurusu, idare mahkemesi yolunu kapatmaz
6328 sayılı Kanun uyarınca Kamu Denetçisi başvurusu, yargı yolunu kapatmaz. İki yol paralel yürütülebilir. Kamu Denetçisi süreci, idare mahkemesi için ek kanıt ve baskı zemini oluşturabilir.
8.Mehmet, kurumuna itiraz dilekçesi verdi ve 70 gün geçmesine rağmen yanıt almadı. Sendika hukuk bürosu "süreyi kaçırdın" dedi. Bu doğru mu, ve doğruysa neden?
- AYanlış; 70 gün beklenmesi normaldir, daha beklenmesi gerekir
- BDoğru; itiraz dilekçesi 30 gün içinde verilmeliydi, bu süre geçti
- CDoğru; zımni ret 60. günde oluştu; Mehmet bu tarihten itibaren 60 gün içinde mahkemeye başvurmalıydı — eğer o süre de geçtiyse hak kaybı doğmuştur
- DYanlış; 70 günlük sessizlik kararın lehine yorumlanır
CEVABI GÖSTER →
CDoğru; zımni ret 60. günde oluştu; Mehmet bu tarihten itibaren 60 gün içinde mahkemeye başvurmalıydı — eğer o süre de geçtiyse hak kaybı doğmuştur
Kurumun 60 gün içinde yanıt vermemesi zımni ret oluşturur (2577 sy. İYUK). Zımni ret tarihinden (60. günden) itibaren yeni bir 60 günlük mahkeme süresi başlar. Mehmet bu ikinci süreyi de takip etmeliydi; geçtiyse dava hakkını yitirmiş olabilir.
9.Sendika hukuk bürosuna başvuru ücretli midir?
- AEvet, sabit bir ücret alınır
- BHayır, bu hizmet üyelik hakkının bir parçası olarak ücretsizdir
- CYalnızca büyük davalarda ücret alınır
- DÜcret sendika genel kurulunca belirlenir
CEVABI GÖSTER →
BHayır, bu hizmet üyelik hakkının bir parçası olarak ücretsizdir
Sendika hukuk bürosu ihlali belgeler, dilekçe hazırlar ve gerekirse üyeyi temsil eder — bu hizmet ücretsizdir, üyelik hakkının bir parçasıdır.
10.Kuruma yazılı itiraz dilekçesi hangi maddeye atıfla yazılmalıdır?
- A4688 Md.14
- B4688 Md.18
- C4688 Md.22
- D2577 Md.11
CEVABI GÖSTER →
B4688 Md.18
Dilekçe yazılı olmalı, 4688 Md.18 atfıyla — üyelik veya sendikal faaliyet nedeniyle farklı işlem yasağına dayanır.
Dayanak: 4688 Md.18
11.Üst makama itiraz zorunlu mudur?
- AEvet, mahkemeye gitmeden önce mutlaka üst makama başvurulmalıdır
- BHayır, zorunlu değildir — ama zaman kazandırabilir veya çözüm sağlayabilir
- CEvet, aksi halde dava açma hakkı kaybedilir
- DHayır, üst makam mekanizması 4688 kapsamında yoktur
CEVABI GÖSTER →
BHayır, zorunlu değildir — ama zaman kazandırabilir veya çözüm sağlayabilir
Üst makama itiraz zorunlu değil. Ama zaman kazandırabilir, hatta kurumu adımından geri döndürebilir — 2577 İYUK Md.11 bu başvurunun dava açma süresini durdurduğunu söyler.
Dayanak: 2577 İYUK Md.11
12.Bir kamu görevlisi idare mahkemesine dava açmak istiyor ama avukat tutacak parası yok. Ne yapabilir?
- ADava açamaz
- BAvukat zorunlu değildir; sendika hukuk bürosu üye adına dava sürecini takip edebilir
- CYalnızca Danıştay'da avukatsız dava açılabilir
- DDevletten ücretsiz avukat talep edemez
CEVABI GÖSTER →
BAvukat zorunlu değildir; sendika hukuk bürosu üye adına dava sürecini takip edebilir
İdare mahkemesinde avukat zorunlu değildir — ama büyük kolaylık sağlar. Sendika hukuk bürosu, üye adına dava sürecini takip edebilir.
13.Kamu Denetçisi'ne başvuru nereden ve nasıl yapılır?
- AYalnızca yazılı dilekçeyle valiliğe
- Bkdk.gov.tr üzerinden online, ücretsiz
- CSendika aracılığıyla, ücretli
- DYalnızca avukat aracılığıyla
CEVABI GÖSTER →
Bkdk.gov.tr üzerinden online, ücretsiz
Kamu Denetçisi'ne kdk.gov.tr üzerinden online başvuru yapılır — ücretsizdir.
Dayanak: 6328 sy. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu
14.4688 Md.22 kurum idari kuruluna kimler katılabilir ve bireysel itiraz için kullanılabilir mi?
- AHerkes katılabilir, bireysel itiraz için idealdir
- BYalnızca en çok üyeli sendikanın temsilcileri katılır; sistemik sorunlar için kullanılır, bireysel itiraz için değil
- CYalnızca sendika üyesi olmayanlar katılabilir
- DYalnızca kamu işvereni temsilcileri katılır
CEVABI GÖSTER →
BYalnızca en çok üyeli sendikanın temsilcileri katılır; sistemik sorunlar için kullanılır, bireysel itiraz için değil
Md.22 kuruluna katılım yalnızca kurumda en çok üyeye sahip sendikanın temsilcilerine tanınmıştır. Kurul sistemik/örüntü sorunlarını ele alır; bireysel ihlaller için kuruma itiraz ya da idare mahkemesi yolu kullanılır.
Dayanak: 4688 Md.22
15.Bir kamu görevlisi hem kuruma itiraz etti hem Kamu Denetçisi'ne başvurdu hem de idare mahkemesine dava açmayı düşünüyor. Bu üç yolu aynı anda yürütmek mümkün mü?
- AHayır, yalnızca biri seçilebilir
- BKuruma itiraz ile idare mahkemesi süreci birbirini takip eder (60 gün mantığı), ama Kamu Denetçisi başvurusu bu iki sürece paralel yürütülebilir — dava süresini durdurmaz
- CHayır, önce Kamu Denetçisi süreci tamamlanmalı
- DEvet ama yalnızca sendika üyesi değilse
CEVABI GÖSTER →
BKuruma itiraz ile idare mahkemesi süreci birbirini takip eder (60 gün mantığı), ama Kamu Denetçisi başvurusu bu iki sürece paralel yürütülebilir — dava süresini durdurmaz
Kamu Denetçisi başvurusu idare mahkemesi yolunu kapatmaz ve dava açma süresini durdurmaz — bu yüzden mahkeme süresini kaçırmamak için paralel işletmek avantajlıdır. Kuruma itiraz ise 60 günlük yanıt bekleme ve zımni ret zincirine bağlıdır.
16.Bir kamu görevlisi kuruma itiraz dilekçesi verdi, teslim alındı belgesini almadı. 65 gün sonra idare mahkemesine gitmek istiyor. Karşılaşacağı en büyük risk nedir?
- AHiçbir risk yok, belge gerekmez
- BDilekçenin ne zaman teslim edildiğini kanıtlayamama riski — bu da 60 günlük zımni ret tarihinin başlangıcını belirsizleştirir
- CSendika üyeliğinin sona ermesi
- DKurumun disiplin soruşturması açması
CEVABI GÖSTER →
BDilekçenin ne zaman teslim edildiğini kanıtlayamama riski — bu da 60 günlük zımni ret tarihinin başlangıcını belirsizleştirir
Tarih damgalı teslim alındı belgesi, 60 günlük bekleme süresinin başlangıç tarihini kanıtlar. Belge olmadan süre takibi güçleşir, hak kaybı riski doğar.