Kamu Sanatçılarının Sesi Artık FIM Masasında

Kamu sanatçılarının sorunlarını tüm dünyanın müzisyen sendikalarına anlattık.

Sevgili üyelerimiz, kamu sanat kurumlarında çalışan sanatçı dostlarımız, yol arkadaşlarımız,

Bu bildiriyi sizlere bir haber metni gibi değil, birlikte yürüdüğümüz yolun önemli bir durağı olarak yazıyoruz. Çünkü bu kez sadece kendi kurumlarımızda değil, dünyanın en büyük müzisyen örgütünün masasında da kamu sanatçılarının sesini duyurduk.

Dünyanın en büyük müzisyen örgütü olan ve 70 ülkenin sendikalarını bir araya getiren Uluslararası Müzisyenler Federasyonu’nda (FIM) Türkiye’nin kamu sanatçıları ilk kez temsil edildi. Sofya’da sunduğumuz raporla, 30 kamu kurumunda çalışan 3.800–4.500 sanatçının güvencesizliğini, düşük ücretlerini ve tanınmayan haklarını dünyanın müzisyen sendikalarının gündemine taşıdık.

FIM, 1–2 Kasım 2026’da Bulgaristan’ın başkenti Sofya’da Yürütme Kurulu ve 21. Avrupa Grubu toplantılarını yaptı. Toplantılara, bu yıl 125. kuruluş yıl dönümünü kutlayan Bulgar Müzisyenler ve Dansçılar Birliği (UBMD) ev sahipliği yaptı. FIM’in 1948’de Zürih’te kurulduğunu da hatırlatalım.

Sendikamızı Genel Başkanımız Yavuz Demirkaya ve Hukuk Sekreterimiz Burç Balcı temsil etti. Heyette, üyesi olduğumuz Birleşik Kamu-İş Konfederasyonu adına Hukuk Sekreteri Hakan Boyar da yer aldı.

Hukuk Sekreterimiz Burç Balcı, “Türkiye Ülke Durum Raporu”nu FIM Yürütme Kurulu ve Bölge Delegeleri Toplantısı’nda İngilizce sundu; sunum simultane çeviriyle üç dilde aktarıldı. Oturumları FIM Başkanı John Smith, Genel Sekreter Benoît Machuel ve Başkan Yardımcıları Tino Gagliardi, Karin Inde, Edith Katiji, Irene Monterroso ve Beat Santschi yönetti.

Raporumuzda ne vardı?

Raporumuza göre Türkiye’de 30 kamu sanat kurumunda 3.800 ile 4.500 arasında aktif profesyonel icracı sanatçı çalışıyor. 6 devlet senfoni orkestrası, 6 bölge devlet opera ve balesi müdürlüğü, Devlet Çoksesli Korosu ve 17 otantik ve geleneksel sanat topluluğu var. Bu sanatçıların yaklaşık yüzde 45’i kadrolu; yüzde 40’ı 4/B sözleşmeli; yüzde 15’i parça başı “figüran” ve konuk statüsünde çalışıyor. Yani kamu sanatçılarının yüzde 55’i güvencesiz çalışıyor.

Yedi yapısal sorun

1. Grev hakkı yok: 4688 sayılı Kanun kamu sanatçılarına grev hakkı tanımıyor. Türkiye 87 ve 98 sayılı ILO sözleşmelerini onaylamış olsa da gerçek bir toplu pazarlık işlemiyor.

2. İdari vesayet: Avrupa’daki muadillerinin aksine müzisyen ve dansçı sendikaları sektörel toplu sözleşme imzalayamıyor.

3. Sanatsal özerkliğin kaybı: 1949, 1957 ve 1970 tarihli düzenlemeler kararı sanat kurullarına bırakmıştı. 2000’lerden bu yana repertuvarı ve programı idari tercihler belirliyor; şefler ve sanat yönetmenleri sınavsız, doğrudan Bakanlıkça atanıyor.

4. Ağır ücret erimesi: Yasal performans ikramiyeleri, seyyanen zam uygulaması nedeniyle yüzde 35 eksik ödeniyor. Yüksek eğitimli sanatçılar, aynı kurumdaki destek personeliyle benzer, kimi zaman daha düşük maaş alıyor.

5. Güvencesiz 4/B istihdamı: Aynı sahnede aynı partisyonu çalan kadrolu sanatçı aylık ortalama 1.900 avro, 4/B sözleşmeli sanatçı 840 avro alıyor. Opera solistleri ve virtüözler parça başı “figüran” ücretiyle çalıştırılıyor.

6. Meslek hastalıkları: Karpal tünel sendromu, fokal distoni, omurga deformasyonları ve dansçılarda kronik eklem hasarı yaygın, ancak sanatçılar bunları saklamak zorunda kalıyor: sağlık izni kullanan sanatçı teşvik ikramiyesini kaybediyor.

7. Tanınmayan fikri mülkiyet: Canlı performansları TRT’de yayımlanan ve dijital platformlarda izlenen müzisyen, ses sanatçısı ve dansçılar sıfır telif geliri alıyor. Rapor bunu WIPO İcralar ve Fonogramlar Antlaşması (WPPT) ile Roma Sözleşmesi’nin ihlali olarak tanımlıyor.

Rapor ayrıca mekân sorununu da belgeliyor: İstanbul Devlet Senfoni Orkestrası’nın AKM’de bağımsız prova salonu yok; Bursa Bölge Devlet Senfoni Orkestrası kanalizasyon taşmaları yaşanan kiralık bir belediye salonunda çalışıyor.

Burada bir cümleyi özellikle altını çizerek tekrar edelim: “Sanatçının bedeni onun enstrümanıdır; bu enstrümanı korumayan bir ücret yapısı sanatın kendisini de koruyamaz.”

FIM’e sunduğumuz ortak gündem

Raporumuz, FIM Yürütme Kurulu’na altı maddelik bir karar taslağıyla tamamlandı:

1. İşleyen bir toplu pazarlık: 4688 sayılı Kanun’un 87 ve 98 sayılı ILO sözleşmeleriyle uyumlu hale getirilmesi; grev hakkı ve gerçek toplu pazarlık.

2. Güvenceli kariyer, eşit ücret: Liyakatlı her 4/B ve “figüran” sanatçıya kadro yolu; eşit işe eşit ücret.

3. Sanatçıların yönettiği sanat: Özerk kurumlar, yetkili sanat kurulları, sanatsal liyakatle seçilen şefler.

4. Sağlıklı sanatçı, sağlıklı sanat: Tanınan meslek hastalıkları, hastalığa ceza yok, FIM standartlarında salonlar.

5. Her icranın karşılığı: WPPT kapsamında icracı telifleri; yapay zekâ ve dijital yayında sanatçı hakları.

6. Avrupa’ya köprü: Toplu pazarlık masalarımızda Euro-FIM karşılaştırma verileri ve kurumlar arası sanatçı değişimi.

Avrupa’nın müzisyen gündemi

Toplantılarda enstrümanların uçaklarda taşınması, müzisyen sağlığı ve stres, Brexit sonrası turne engelleri ve Gürültü Yönergesi’nin sahnedeki uygulamaları ele alındı. İkinci günün ağırlığı dijital yayın ve yapay zekâdaydı: üretken yapay zekâ şirketlerinin müzik kayıtlarını izinsiz kullanması, dijital akış telifleri ve bu şirketlerden zorunlu telif alınması tartışıldı. MÜYORBİR Genel Sekreteri Murat Yıldız da bu panellerde konuşmacı olarak yer aldı.

Sıradaki adım: Paris

Sendikamız, 2027’de Paris’te düzenlenmesi planlanan FIM Uluslararası Orkestra Zirvesi’ne davet edildi. Zirvede dünya genelindeki orkestra sanatçılarının çalışma koşulları ve mesleki hakları ele alınacak.

Merkez Yönetim Kurulumuz, toplantının ardından şu açıklamayı yaptı: “Aldığımız davet, ülkemizdeki kamu sanatçılarının çalışma koşullarını Avrupa standartlarına taşımak, orkestra sanatçılarının sesini küresel ölçekte duyurmak ve FIM ile ortak çözümler geliştirmek için tarihi bir süreklilik sağlayacaktır. Elde ettiğimiz veri ve temasları kamuoyumuzla paylaşmaya devam edeceğiz.”

Sevgili dostlar, bu toplantı bizim için sadece bir takvim notu değil. Kamu sanatçısının güvencesizliğini, ücret adaletsizliğini, sağlık hakkını ve telif hakkını artık uluslararası bir dayanışma masasında da konuşuyoruz. Bu sesi büyütmek, sahnenin arkasındaki emeği görünür kılmak ve haklarımızı birlikte savunmak için yan yana durmaya devam edeceğiz.

Dayanışmayla.