Dünyada İşçi ve Memur Hareketi
Sanayi devriminden ILO'nun kuruluşuna. Sekiz saatlik iş günü, 1 Mayıs ve kamu çalışanlarının örgütlenme tarihi.
Sınav Sorusu
Tahmini Süre
DERS
Bölüm 1 — Giriş
"Bugün sahip olduğun her iş hakkı — sekiz saatlik çalışma günü, hafta tatili, ücretli izin — birisi bunun için bedel ödedi.
Sendikalar bir gün aniden ortaya çıkmadı. Yüzyıllık bir mücadelenin ürünü.
Bu tarihi bilmek neden önemli? Çünkü hakkın değerini bilmek, onu korumak için ilk adım."
Bölüm 2 — Sanayi Devrimi: Hakların Yokluğu
18. yüzyılın sonları, İngiltere. Sanayi devrimi başladı. Fabrikalar yükselen kentleri doldurdu.
Çalışma koşulları: günde 14-16 saat. Çocuklar 6 yaşında maden ocaklarında. Hastalık, yaralanma, ölüm — işverenin sorunu değil. Ücret: açlık sınırında.
İşçiler bireysel olarak hiçbir şey yapamıyordu. Ama birlikte yapabilirlerdi.
İngiltere'de ilk işçi örgütleri "sendika" değil "dostluk cemiyetleri" adıyla kuruldu. Resmi yasakların deliğinden geçmek için.
1824: İngiltere Kombinasyonlar Yasası kısmen kaldırıldı. Sendikalar yarı-yasal hale geldi. 1834: Grand National Consolidated Trades Union — ilk kitlesel işçi birliği girişimi. Kısa ömürlü ama ilham verici.
Bölüm 3 — Uluslararası Dayanışma
1848 — Karl Marx ve Friedrich Engels Komünist Manifesto'yu yayımladı. Son satır tarihe geçti: "Bütün ülkelerin işçileri, birleşin!"
Bu çağrının etkisi sınıf dayanışması kavramını uluslararası ölçeğe taşıdı.
1864: Birinci Enternasyonal (Uluslararası İşçi Derneği) kuruldu. Marx da içindeydi. London'da. Amaç: farklı ülke işçilerinin ortak platformu.
1889: İkinci Enternasyonal kuruldu. 1. Mayıs işçi bayramı bu dönemin ürünü — 1886'daki Chicago Haymarket katliamının anısına.
Bölüm 4 — ILO ve Uluslararası Standartlar
1919 — Versailles Antlaşması. Savaş bitti, yeni bir dünya kuruluyordu. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) kuruldu.
İlk kez çalışma koşulları uluslararası denetim altına girdi. Günde 8 saat çalışma, haftalık 48 saat üst sınır — ilk ILO sözleşmeleri bunları düzenledi.
1944 — Filadelfya Bildirgesi: "Emek bir meta değildir." Bu cümle ILO'nun temel ilkelerini yeniden tanımladı.
1948 — İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi Md.23: "Herkesin çıkarlarını korumak için sendika kurma ve sendikaya üye olma hakkı vardır."
Bölüm 5 — Kamu Çalışanlarının Örgütlenmesi
Özel sektör işçileri örgütlenirken kamu çalışanları uzun yıllar dışarıda kaldı.
Devletler kamu çalışanlarını "özel statü" argümanıyla sendikal haklardan mahrum bıraktı. "Devlete hizmet edersiniz, devletle pazarlık edemezsiniz."
Bu anlayış 20. yüzyılın ortasında kırılmaya başladı. 1962 — ABD'de Kennedy bir başkanlık kararnamesiyle federal çalışanlara sınırlı örgütlenme hakkı tanıdı. 1968 — Fransa'da kamu çalışanları greve çıktı — "Mai 68" hareketi. 1978 — ILO 151: Kamu çalışanlarına özel uluslararası güvence.
Kapanış
"Bu tarihin bir sonraki durağı Türkiye. Osmanlı'dan cumhuriyete, 12 Eylül'den 4688'e.
Türkiye kamu sendikacılığı tarihini bir sonraki modülde anlatıyoruz. SEM'i takip et."
KENDİNİ SINA — 8 SORU
Bu modülün soru bankasının tamamı. Önce kendiniz cevaplayın, sonra gerekçesini açın — her cevabın yasal dayanağı yazılı.
1.İngiltere'de ilk işçi örgütleri hangi isimle kuruldu?
- ASendika
- BDostluk cemiyetleri
- Cİşçi birlikleri
- DMeslek odaları
CEVABI GÖSTER →
BDostluk cemiyetleri
İngiltere'de ilk işçi örgütleri "sendika" değil "dostluk cemiyetleri" adıyla kuruldu — resmi yasakların deliğinden geçmek için.
2.İngiltere'de Kombinasyonlar Yasası hangi yıl kısmen kaldırıldı?
- A1789
- B1824
- C1848
- D1864
CEVABI GÖSTER →
B1824
1824'te İngiltere Kombinasyonlar Yasası kısmen kaldırıldı; sendikalar yarı-yasal hale geldi.
3.Komünist Manifesto hangi yıl yayımlandı ve kim tarafından yazıldı?
- A1848, Karl Marx ve Friedrich Engels
- B1864, Karl Marx tek başına
- C1919, ILO tarafından
- D1917, Lenin tarafından
CEVABI GÖSTER →
A1848, Karl Marx ve Friedrich Engels
1848'de Karl Marx ve Friedrich Engels Komünist Manifesto'yu yayımladı. Son satırı tarihe geçti: "Bütün ülkelerin işçileri, birleşin!"
4.Birinci Enternasyonal hangi yıl ve nerede kuruldu?
- A1848, Paris
- B1864, Londra
- C1889, Berlin
- D1919, Cenevre
CEVABI GÖSTER →
B1864, Londra
1864'te Birinci Enternasyonal (Uluslararası İşçi Derneği) Londra'da kuruldu; Marx da içindeydi. Amaç farklı ülke işçilerinin ortak platformuydu.
5.1. Mayıs işçi bayramı hangi olayın anısına kutlanır?
- ABirinci Enternasyonal'in kuruluşu
- B1886'daki Chicago Haymarket katliamı
- CKomünist Manifesto'nun yayımlanması
- DILO'nun kuruluşu
CEVABI GÖSTER →
B1886'daki Chicago Haymarket katliamı
1. Mayıs işçi bayramı, İkinci Enternasyonal döneminin ürünüdür — 1886'daki Chicago Haymarket katliamının anısına kutlanır.
6.1944 Filadelfya Bildirgesi'nin öne çıkan ilkesi nedir?
- A"Bütün ülkelerin işçileri birleşin"
- B"Emek bir meta değildir"
- C"Sekiz saatlik çalışma günü"
- D"Örgütlenme özgürlüğü mutlaktır"
CEVABI GÖSTER →
B"Emek bir meta değildir"
1944 Filadelfya Bildirgesi'nin merkezi ilkesi "Emek bir meta değildir" cümlesidir — bu cümle ILO'nun temel ilkelerini yeniden tanımladı.
7.İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin hangi maddesi sendika kurma hakkını tanır?
- AMd.11
- BMd.18
- CMd.23
- DMd.30
CEVABI GÖSTER →
CMd.23
1948 İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi Md.23: "Herkesin çıkarlarını korumak için sendika kurma ve sendikaya üye olma hakkı vardır."
Dayanak: İHEB Md.23
8.Kamu çalışanlarının sendikal haklardan uzun süre mahrum bırakılmasının gerekçesi neydi ve bu anlayış ne zaman kırılmaya başladı?
- A"Devlete hizmet edersiniz, devletle pazarlık edemezsiniz" argümanı; 20. yüzyılın ortasında (1962 ABD, 1968 Fransa, 1978 ILO 151 ile) kırılmaya başladı
- BKamu çalışanları hiçbir zaman haklardan mahrum bırakılmadı
- CYalnızca ekonomik nedenlerle geciktirildi
- DBu kısıtlama günümüzde de hiç değişmedi
CEVABI GÖSTER →
A"Devlete hizmet edersiniz, devletle pazarlık edemezsiniz" argümanı; 20. yüzyılın ortasında (1962 ABD, 1968 Fransa, 1978 ILO 151 ile) kırılmaya başladı
Devletler kamu çalışanlarını "özel statü" argümanıyla sendikal haklardan mahrum bıraktı. Bu anlayış 20. yüzyılın ortasında kırılmaya başladı: 1962 ABD (Kennedy kararnamesi), 1968 Fransa (Mai 68), 1978 ILO 151.